Dự báo nguồn nước, xâm nhập mặn mùa khô năm 2019-2020 và đề xuất các giải pháp chống hạn vùng đồng bằng Sông Cửu Long
Thứ tư, 8/1/2020

* ĐẶC ĐIỂM THỦY VĂN NGUỒN NƯỚC

Mùa mưa năm 2019 trên lưu vực sông Mê Công xuất hiện muộn, thời gian mùa mưa ngắn, tổng lượng dòng chảy năm ước tính chỉ ở mức trung bình-thấp. Dòng chảy về Đồng bằng từ đầu mùa khô đến nay giảm nhanh, đang xuống ở mức rất thấp so với liệt tài liệu TBNN từ 1980 đến nay.

Hai yếu tố thượng lưu quan trọng, chi phối chủ đạo đến nguồn nước, xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2019-2020 ở vùng ĐBSCL là lượng trữ trong Biển Hồ (Tonle Sap) và dòng chảy đến Kratie (đầu châu thổ Mekong). Dưới đây là hiện trạng của hai yếu tố này (cập nhật đến ngày 27/12/2019).

Nguồn nước thượng lưu Mê Công

 

Dòng chảy trên dòng chính sông Mê Công

Dòng chảy từ thượng lưu về đồng bằng nước ta đang có xu thế cải thiện nhưng vẫn ở mức thấp mức thấp lịch sử. Do vậy hạn mặn trên Đồng bằng dự báo cũng sẽ là năm hết sức gay gắt, nghiêm trọng, nhất là vụ Đông xuân năm 2019-2020, nước sinh hoạt tại các vùng ven biển.

Thủy triều

Khu vực ĐBSCL chịu tác động của hai hệ thống thủy triều khác nhau xuất phát từ biển Đông và biển Tây. Chế độ thủy triều dải ven bờ biển từ Long An đến Mũi Cà Mau là bán nhật triều không đều với biên độ khoảng 3-4m (lớn nhất Việt Nam); khu vực dải ven bờ biển từ mũi Cà Mau đến Hà Tiên là nhật triều không đều, biên độ khoảng 0,8-1,2m.

Theo kết quả dự báo triều năm 2019-2020, có một số điểm bất lợi, đó là: (1) đỉnh các tháng 1- đến 3 khá cao, (2) thời kỳ triều cao kéo dài trong những tháng lưu lượng về đồng bằng giảm thấp; (3) mùa gió chướng bắt đầu hoạt động ngay từ đầu mùa khô, đây là các yếu tố góp phần đẩy mặn xâm nhập sâu vào hệ thống kênh, rạch vùng ĐBSCL.

Khí tượng trên đồng bằng

KẾ HOẠCH SẢN XUẤT VÀ HIỆN TRẠNG XÂM NHẬP MẶN

Hiện trạng sản xuất

Việc sử dụng nước là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng xâm nhập mặn. Tại ĐBSCL nước sử dụng đa dạng cho các ngành sản xuất nhưng nước sử dụng nhiều nhất vẫn là cho trồng lúa.

Hiện trạng xâm nhập mặn

Xâm nhập mặn vùng Cửa sông Cửu Long

Sông Cổ Chiên:

- Tại Trà Vinh (Tp. Trà Vinh): độ mặn lớn nhất đạt 11,1 g/l (ngày 11/12/2019) so cùng kỳ năm 2015 cao hơn 2,9 g/l.

- Tại Láng Thé: độ mặn lớn nhất đạt 10,4 g/l (ngày 9/12/2019) so cùng kỳ năm 2015 cao hơn 2,5 g/l.

- Tại Cái Hóp: độ mặn lớn nhất đạt 9,1 g/l (ngày 11/12/2019) so cùng kỳ năm 2015 cao hơn 9,1 g/l.

Sông Hậu:

- Tại Trần Đề: độ mặn lớn nhất đạt 20,5 g/l (ngày 11/12/2019) so cùng kỳ năm 2015 cao hơn 2,8 g/l.

- Tại Đại Ngãi (Tp. Sóc Trăng): độ mặn lớn nhất đạt 10,7 g/l (ngày 11/12/2019) so cùng kỳ năm 2015 cao hơn 3,4 g/l.

- Tại An Lạc Tây: độ mặn lớn nhất đạt 3,0 g/l (ngày 11/12/2019) so cùng kỳ năm 2015 cao hơn 2,1 g/l.

DỰ BÁO KHẢ NĂNG NGUỒN NƯỚC, XÂM NHẬP MẶN VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỐNG HẠN – MẶN PHỤC VỤ SẢN XUẤT MÙA KHÔ NĂM 2019-2020

Dự báo độ mặn dọc sông Cung Hầu – sông Cổ Chiên

 

 

 

Trạm/Vị trí (km)

 

Độ mặn lớn nhất trong tháng

 

Dự báo nguồn nước

 

 

 

1/2020

 

2/2020

 

3/2020

 

4/2020

 

5/2020

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-Cái Hóp ít còn khả năng lấy được nước ngọt.

 

 

 

 

 

Trung Thành Tây

 

 

 

 

 

6-8

 

 

 

 

 

 

7-9

 

 

 

 

6-8

 

 

 

 

4-6

 

 

 

 

3-4

 

-Tháng 1 nước ngọt vẫn dồi dào; chỉ những lúc triều cao mới xuất hiện mặn vượt qua 4g/l;

 - Từ tháng 2 trở đi: nước ngọt vẫn còn xuất hiện nhiều (nhất là đầu các tháng 2,3. Thời kỳ triều cao có mặn, nước ngọt giảm.

 

 

Nhận xét:

- Cần đặc biệt lưu ý khi lấy nước vào đỉnh triều, nhất là thời kỳ triều cường.

- Trong các ngày đầu tháng 1 vùng dự án ngọt hóa Nam Măng Thít (Trà Vinh) chỉ còn cống Cái Hóp còn lấy được nước trong một số ngày vào lúc triều thấp, từ giữa tháng 1 trở đi mặn tăng cao.

- Tháng 2, đầu tháng 3: Hai cống quan trọng là Láng Thé và Cái Hóp không còn khả năng lấy ngọt nhưng có thể lấy gạn vào lúc triều kém, chân triều.

- Khu vực từ cống Cái Hóp đến lân cận sông Măng Thít mặn trên 4g/l có khả năng xuất hiện vào các ngày triều cao từ giữa Tháng 1. Khi lấy ngọt tưới cho cây trồng, nhất là cây ăn quả cần kiểm tra chặt chẽ độ mặn ngoài sông.

Dự báo độ mặn dọc sông Định An – Sông Hậu

Nhận xét:

- Mặn xâm nhập trên sông Hậu biến động nhanh và có nhiều bất thường. Do đó, cần quan trắc theo dõi thường xuyên.

- Ranh mặn 4g/l của cả mùa có khả năng đến Trà Ôn.

- Việc lấy nước từ cống Mỹ Văn đến An Phú Tân phải cẩn thận, đặc biệt những ngày triều cường của mùa khô.

- Độ mặn tháng 5 sẽ nhỏ hơn dự báo nếu có mưa.

Đánh giá chung mặn xâm nhập và một số vùng cần lưu ý

Vùng cửa sông Cửu Long

- Tháng 1: Trong các ngày đầu tháng 1/2020: các cửa sông Cửu Long độ mặn thấp, nước ngọt dồi dào, nước ngọt có khả năng xuất hiện cách biển 25-30 km trở vào lúc triều thấp, cần triệt để lợi dụng cơ hội để lấy nước tối đa. Sau đó độ mặn có khả năng tăng cao (như đã dự báo ở trên).

- Tháng 2: Trong các ngày đầu tháng 2/2020: các cửa sông Cửu Long độ giảm so với cuối tháng 1, nước ngọt có khả năng xuất hiện cách biển 35-40km trở vào lúc triều thấp, cần triệt để lợi dụng cơ hội để lấy nước tối đa. Sau đó độ mặn có khả năng tăng cao đến giữa 2 rồi giảm dần đến cuối tháng (như đã dự báo ở trên)

- Cuối tháng 2-đầu tháng 3/2020: mặn giảm dần, phạm vi cách biển từ 30-45 km trở vào có ngọt khi triều thấp, chân triều. Sau đó mặn sẽ tăng đến giữa tháng 3/2020.

- Từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4: Mặn giảm dần; phạm vi cách biển từ 30-45 km có nước ngọt khi triều thấp, chân triều.

- Từ giữa tháng 4/2020 về sau: Mặn giảm nhanh, nguồn ngọt xuất hiện khá dồi dào. Các vùng 25-30km trở vào có thể có nước ngọt (<4g/l nhất là lúc triều thấp).

* Đề xuất các giải pháp chống hạn – mặn

Để đảm bảo nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh những tháng vụ Đông Xuân năm 2019-2020, các địa phương ở ĐBSCL cần phải có kế hoạch triển khai công tác phòng chống hạn, xâm nhập mặn ở thế chủ động. Cụ thể như sau: 1

1. Về công trình

- Đóng cống ngăn mặn trữ nước ngọt kịp thời.

- Đắp đập thời vụ (đập tạm) trữ nước ngăn mặn.

- Nạo vét một số trục kênh chính, củng cố bờ bao ngăn mặn, trữ ngọt.

- Trữ nước trên hệ thống kênh rạch nội đồng.

- Trước mắt đầu tư nạo vét kênh mương, đắp đập thời vụ ngăn mặn và trữ nước ngọt chống hạn, đảm bảo nguồn nước sinh hoạt của nhân dân, phối hợp giữa các địa phương và tập trung chống hạn bằng nhiều nguồn vốn.

2. Quản lý điều tiết nước và vận hành cống

- Tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn, xâm nhập mặn. Trong thời gian cuối mùa mưa - đầu mùa khô, khi độ mặn cho phép vận hành các công trình thuỷ lợi để lấy nước, tích trữ nước tối đa vào hệ thống kênh mương, ao đầm, khu trũng phục vụ sản xuất, dân sinh.

- Tăng cường phối hợp giữa các địa phương trong quản lý vận hành hệ thống công trình thủy lợi liên tỉnh nhằm khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nước;

- Chủ động trữ nước, lấy nước trong điều kiện cho phép. Phối hợp giữa các địa phương trong quản lý vận hành hệ thống công trình thủy lợi phục vụ chống hạn và xâm nhập mặn.

3. Làm tốt công tác thông tin, dự báo mặn

- Dự báo dài hạn, ngắn hạn và cập nhật thông tin độ mặn (trong ngày) trên các phương tiện thông tin đại chúng (Đài phát thanh, truyền hình...).

- Thông tin, tuyên truyền về tình hình nguồn nước, xâm nhập mặn tới người dân; vận động nhân dân phối hợp với các cơ quan quản lý trong việc bố trì mùa vụ, cơ cấu cây trồng và và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý vận hành công trình thủy lợi để tích trữ nước, sử dụng nước hiệu quả, tiết kiệm.

Kế hoạch sử dụng nguồn nước  

1. Bơm tưới chống hạn

- Tùy theo vị trí địa lý, khai thác tối đa lợi thế của thủy triều như đối với vùng giáp ranh, tranh thủ thời điểm triều cường, bơm nước cho các vùng phía đầu nguồn nhằm lấy nước phục vụ tưới và chống hạn.

- Tại các vùng ven biển, tranh thủ thời kỳ triều kém, khi đó cũng là lúc dòng ngọt xuất hiện nhiều hơn, chủ động bơm nước tưới cho các vùng phía hạ lưu.

2. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi

- Cập nhật thông tin dòng chảy thượng lưu, bố trí thời vụ Đông Xuân hợp lý. Hạn chế sản xuất vụ lúa Xuân Hè là loại cây trồng sinh trưởng trong mùa khô.

- Lựa chọn các giống chịu hạn mặn, sử dụng các loại cây trồng tốn ít nước.

- Khuyến cáo người dân sử dụng nước tiết kiệm, chủ động tích trữ nước hộ gia đình bằng bể chứa, lu, các túi nước….

- Quy hoạch vùng nuôi thủy sản nước mặn hợp lý, ổn định, để có ranh giới mặn ngọt rõ ràng, có các biện pháp công trình, phương án điều tiết nước hợp lý cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.

KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ

- Dòng chảy mùa khô năm 2019-2020 từ thượng lưu sông Mê Công về Đồng bằng có khả năng ở mức thấp kỷ lục, nên xâm nhập mặn mùa khô trên ĐBSCL là rất nghiêm trọng (đến sớm, xâm nhập sâu trên diện rộng và kéo dài), ảnh hưởng lớn đến sản xuất và sinh hoạt. Đặc biệt, vụ Đông Xuân trên Đồng bằng sẽ bị ảnh hưởng lớn do thiếu nguồn nước và chi phí sản xuất cũng rất cao.

- Các địa phương cần phải tích trữ nguồn nước ngọt tối đa bất kỳ thời điểm nào xuất hiện nguồn nước ngọt trên sông, kênh; Thực thi quyết liệt hành động chống hạn, hạn – mặn. Đặc biệt, thời kỳ đầu tháng 1/2020 nguồn nước còn dồi dào, cần tích trữ tối đa; đầu các tháng 2, 3/2020 khả năng nguồn nươc ngọt cũng được cải thiện và cần đươc tận dụng.

- Cần có kế hoạch chủ động sản xuất, bố trí mùa vụ hợp lý. Một số khu vực có nguồn nước khó khăn hoặc xa nguồn ngọt cần phải xem xét lựa chọn loại cây chịu hạn, ít sử dụng nước.

- Lâu dài cần có chiến lược cấp nước ngọt chủ động cho các vùng xa nguồn ngọt ven biển, trong đó đặc biệt chú ý nâng cấp các kênh chuyển nước ngọt và các trạm bơm hỗ trợ cho các hệ thống ngọt hóa.

- Hiện nay, dòng chảy thượng lưu sông Mê Kong về đồng bằng đang diễn biến rất phức tạp do có sự chi phối của các hồ chứa thượng lưu. Để có thông tin kịp thời về mặn xâm nhập, nguồn nước và xây dựng kế hoạch vận hành các cửa cống, các giải pháp chống hạn mặn; đề nghị các địa phương thường xuyên cập nhật các bản tin dự báo nguồn nước của Tổng cục Thủy lợi và Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam.

- Với các diễn biến dòng chảy cập nhật về đồng bằng đến hiện nay, khả năng xảy ra hạn mặn cao tương tự như năm hạn mặn 2015-2016 là rất cao, thêm vào đó, ảnh hưởng do việc giảm xả nước từ thủy điện Trung Quốc ảnh hưởng đến khu vực ĐBSCL vào đúng dịp chuẩn bị và đón xuân ‘Canh Tý – 2020’ từ 22/1-28/1. Chính vì vậy để đảm bảo an toàn cho sản xuất các địa phương cần chủ động các giải pháp phòng chống hạn mặn từ bây giờ. Vận hành hệ thống công trình hợp lý, tăng cường khả năng lấy nước ngay khi có thể và hạn chế tiêu thoát và kiểm soát mặn ở các hệ thống thủy lợi, đảm bảo tích trữ nước trước khi các ảnh hưởng gia tăng từ thượng nguồn về. Đồng thời tăng cường công tác giám sát mặn, cập nhật các bản tin dự báo thường xuyên để điều chỉnh kế hoạch phù hợp với các diễn biến nguồn nước.

               Cẩm Hường – Phòng BVTV

(Nguồn: Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam)

 

 

Các thông tin khác:
Hiển thị kết quả 1-10 (của 14)
Trang:1 - 2Trang đầu « Lùi · Tới » Trang cuối